کنترل خشم در برابر کودکان یعنی چی؟ تا حالا شده از دست فرزندتون عصبانی بشید، سرش داد بزنید و چند دقیقه بعد از رفتارتون پشیمون بشید؟
عصبانیت در برابر رفتارهای بعضی وقت های کودکان طبیعیه، اما مهمه که یاد بگیریم چطور مدیریتش کنیم تا به رابطه مون با فرزندمون آسیب نزنیم.
توی این مقاله قراره راهکارهای ساده و کاربردی کنترل خشم در برابر کودکان رو یاد بگیریم؛ راهکارهایی که بتونید توی زندگی روزمره ازشون استفاده کنید.
کنترل خشم در برابر کودکان یعنی چه؟
کنترل خشم یعنی وقتی از رفتار فرزندتون عصبانی میشید، بتونید قبل از هر واکنشی کمی مکث کنید و تصمیم بگیرید چطور باهاش برخورد کنید. قرار نیست هیچ وقت عصبانی نشید یا احساساتتون رو نادیده بگیرید. مهم اینه که عصبانیت باعث نشه سر فرزندتون داد بزنید، تحقیرش کنید یا بهش آسیب بزنید. یادتون باشه؛ میتونید از رفتار فرزندتون ناراحت باشید، اما بدون فریاد زدن هم بهش بگید چه کاری درست نیست و چه انتظاری ازش دارید.
چرا از دست فرزندمون زود عصبانی میشیم؟
قبل از اینکه خشممون رو کنترل کنیم، بهتره بفهمیم چرا زود عصبانی میشیم. گاهی رفتار کودک باعث عصبانیت ما میشه و گاهی هم خستگی و فشارهای روزمره تحملمون رو کمتر میکنه.
چند دلیل رایج عصبانیت والدین رو ببینیم:
- خستگی و کم خوابی: وقتی انرژی کافی نداریم، ممکنه زودتر از کوره در بریم. یونیسف در راهنمای مدیریت استرس والدین هم به تاثیر استرس و خستگی روی شرایط روحی والدین اشاره میکنه.
- انتظار بیش از حد از کودک: گاهی انتظار داریم فرزندمون مثل یک بزرگسال رفتار کنه، در حالی که هنوز داره مهارت های عاطفی و اجتماعی رو یاد میگیره. برای آشنایی بیشتر با نیازهای کودکان در سنین مختلف، میتونید راهنمای جامع تربیت کودک ۳ تا ۷ سال رو بخونید.
- تکرار رفتارهای آزاردهنده: وقتی کودک بارها حرفمون رو نادیده میگیره، گریه میکنه یا به خواسته اش اصرار میکنه، ممکنه کلافه بشیم. در چنین شرایطی، دونستن اینکه وقتی کودک گریه میکنه چه باید کرد میتونه کمک کننده باشه.
- فشارهای زندگی: مشکلات کاری، مالی و خانوادگی ممکنه باعث بشن حوصله کمتری داشته باشیم.
- تجربه های دوران کودکی: گاهی رفتارهایی رو که در کودکی از والدین خودمون دیدیم، ناخواسته در برخورد با فرزندمون تکرار میکنیم.
نکته مهم: عصبانی شدن به معنی والد بد بودن نیست؛ اما اگر مرتب سر فرزندمون داد میزنیم، بهتره این رفتار رو جدی بگیریم و برای تغییرش تلاش کنیم. شناختن دلیل عصبانیت، اولین قدم برای کنترل بهتر اونه.
از کجا بفهمیم داریم کنترل خودمون رو از دست میدیم؟
گاهی قبل از اینکه سر فرزندمون داد بزنیم، بدنمون بهمون هشدار میده؛ فقط باید این نشونه ها رو بشناسیم. چند مورد از نشونه های اولیه عصبانیت عبارتند از:
- تند شدن ضربان قلب
- تند نفس کشیدن
- سفت شدن فک و شونه ها
- بالا رفتن تنش و بی قراری
- فکرهایی مثل «چرا هیچ وقت حرف گوش نمیده؟» یا «چند بار باید یه چیز رو تکرار کنم؟»
طبق راهنمای یونیسف درباره کنترل خشم والدین، شناخت این نشونه ها کمک میکنه قبل از اینکه عصبانیت شدیدتر بشه، برای آروم شدن خودمون کاری انجام بدیم.
به محض اینکه این نشونه ها رو احساس کردید، چند لحظه مکث کنید و قبل از هر واکنشی به خودتون فرصت بدید آروم بشید. قرار نیست همون لحظه مشکل رو حل کنید؛ اول باید بتونید بدون داد زدن با فرزندتون صحبت کنید. برای اینکه به خود کودک هم یاد بدید چطور با عصبانیتش کنار بیاد، میتونید مقاله انواع بازی برای کنترل خشم کودکان رو بخونید.
وقتی از دست فرزندمون عصبانی میشیم، چه کار کنیم؟
حالا که نشونه های عصبانیت رو میشناسیم، وقتشه یاد بگیریم چطور قبل از داد زدن، خودمون رو کنترل کنیم. این ۶ راهکار رو توی موقعیت های روزمره امتحان کنید.
۱. چند ثانیه مکث کنید
همین که احساس کردید دارید عصبانی میشید، چند ثانیه صبر کنید و همون لحظه واکنش نشون ندید. لازم نیست بلافاصله به رفتار فرزندتون جواب بدید.
۲. چند نفس آروم بکشید
آروم نفس بکشید و موقع بیرون دادن نفس، سعی کنید تنش بدنتون رو کمتر کنید. این کار قرار نیست عصبانیت رو جادویی از بین ببره، اما میتونه فرصتی برای فکر کردن قبل از واکنش بهتون بده.
۳. اگر لازمه، کمی فاصله بگیرید
اگه احساس میکنید ممکنه داد بزنید یا کنترل خودتون رو از دست بدید، چند دقیقه از موقعیت فاصله بگیرید؛ البته به شرطی که فرزندتون در جای امنی باشه و به مراقبت فوری نیاز نداشته باشه. اگه میترسید بهش آسیب بزنید، از یک فرد قابل اعتماد کمک بگیرید.
۴. به جای فریاد زدن، کوتاه و روشن حرف بزنید
لازم نیست برای هر رفتار اشتباه، کلی توضیح بدید. با صدای آروم و قاطع بگید چه انتظاری دارید. مثلا به جای «چند بار بگم این کار رو نکن؟»، بگید: «عزیزم، نباید اسباب بازی رو پرت کنی. بیا بذاریمش سر جاش.»
۵. قبل از قضاوت، به نیاز کودک فکر کنید
گاهی کودک به خاطر خستگی، گرسنگی، ناراحتی یا ناتوانی در بیان خواسته اش رفتاری میکنه که ما رو عصبانی میکنه. قبل از واکنش، از خودتون بپرسید: «ممکنه الان چه چیزی لازم داشته باشه؟» برای مثال، اگه فرزندتون گریه میکنه و نمیدونید چطور آرومش کنید، مقاله وقتی بچه گریه میکنه چیکار کنیم میتونه راهنمای خوبی باشه.
۶. حل مشکل رو به بعد از آرام شدن موکول کنید
وقتی خیلی عصبانی هستید، زمان مناسبی برای بحث کردن یا تصمیم گرفتن نیست. اول به خودتون فرصت بدید آروم بشید؛ بعد درباره رفتار فرزندتون صحبت کنید و در صورت نیاز، یک قانون روشن براش در نظر بگیرید.
یادتون باشه: قرار نیست از فردا دیگه هیچ وقت عصبانی نشید. هدف اینه که کم کم یاد بگیرید بین احساس عصبانیت و رفتاری که از خودتون نشون میدید، فاصله بندازید.
۷. به جای تکرار کردن، درخواستتون رو واضح بگید
گاهی وقتی کودک به حرفمون گوش نمیده، یک درخواست رو چندین بار تکرار میکنیم و هر بار عصبانی تر میشیم. بهتره به جای تکرار پشت سر هم، خواسته تون رو کوتاه و روشن بیان کنید.
مثلا به جای اینکه بگید «چند بار بگم اتاقت رو مرتب کن؟»، بگید: «بیا اول اسباب بازی هات رو جمع کنیم.» برای آشنایی با روش های بهتر برخورد با کودک، میتونید مقاله چگونه کودک با ادب تربیت کنیم؟ رو هم بخونید.
۸. احساس کودک رو درک کنید، حتی وقتی با رفتارش موافق نیستید
گاهی کودک گریه میکنه، داد میزنه یا روی خواسته اش پافشاری میکنه، چون نمیتونه احساسش رو به درستی بیان کنه. در چنین شرایطی، قبل از سرزنش کردنش، سعی کنید احساسش رو درک کنید.
مثلا بگید: «میدونم دوست داری بیشتر بازی کنی و ناراحتی که وقت بازی تموم شده، اما الان باید بازی رو کنار بذاریم.»
۹. از کودک انتظار نداشته باشید یک شبه صبور بشه
گاهی انتظار داریم فرزندمون وقتی به خواسته اش نمیرسه، بدون گریه و اعتراض منتظر بمونه. اما صبر کردن مهارتیه که کودک باید به مرور یاد بگیره.
برای مثال، اگه فرزندتون موقع آماده شدن غذا بی قراری میکنه، ازش انتظار نداشته باشید مدت زیادی منتظر بمونه. میتونید با زمان های کوتاه شروع کنید و کم کم صبر کردن رو بهش یاد بدید. در مقاله آموزش صبر به کودکان راهکارهای بیشتری برای این موضوع توضیح دادیم.
برای موقعیت های تکراری از قبل برنامه داشته باشید
اگه میدونید بعضی موقعیت ها مثل خاموش کردن گوشی، خوابیدن یا بیرون رفتن باعث تنش میشن، بهتره قبل از رسیدن به اون موقعیت با فرزندتون صحبت کنید.
مثلا اگه موقع گرفتن گوشی عصبانی میشه، از قبل زمان بازی رو مشخص کنید و چند دقیقه پیش از تمام شدن زمان، بهش اطلاع بدید. این کار کمک میکنه پایان بازی براش قابل پیش بینی تر باشه.
اگه فرزندتون موقع کنار گذاشتن گوشی ناراحت میشه، مقاله چرا بچه من اینقدر به گوشی علاقه داره؟ رو هم بخونید تا با دلایل علاقه کودکان به گوشی بیشتر آشنا بشید.
اگر سر فرزندمون داد زدیم، بعدش چه کار کنیم؟
گاهی با وجود تمام تلاش هامون، عصبانی میشیم و سر فرزندمون داد میزنیم. مهمه که بعد از این اتفاق، بدونیم چطور رفتارمون رو جبران کنیم و نذاریم این موضوع به یک عادت تبدیل بشه.
۱. وقتی آروم شدید، از فرزندتون عذرخواهی کنید
اگه سر بچه داد زدید، بعد از اینکه آروم شدید، بهش بگید که از رفتارتون متاسفید. لازم نیست برای کارتون بهونه بیارید یا تقصیر رو گردن اون بندازید.
مثلا میتونید بگید:
«عزیزم، من نباید سرت داد میزدم. عصبانی بودم، ولی باید بهتر رفتار میکردم. دفعه بعد سعی میکنم آروم تر باهات حرف بزنم.»
۲. به فرزندتون فرصت بدید احساسش رو بیان کنه
ممکنه بعد از داد زدن شما، فرزندتون ناراحت یا ترسیده باشه. بهش فرصت بدید درباره احساسش حرف بزنه و بدون اینکه حرفش رو قطع کنید، بهش گوش بدید.
برای اینکه یاد بگیرید چطور با فرزندتون درباره احساسات و رفتارهاش صحبت کنید، مقاله آموزش حرف زدن با بچه رو بخونید.
۳. قانون خونه رو تغییر ندید، رفتارتون رو اصلاح کنید
عذرخواهی کردن به این معنی نیست که رفتار اشتباه کودک رو نادیده بگیرید. مثلا اگه بهش گفته بودید اسباب بازی هاش رو پرت نکنه، همچنان میتونید روی این قانون بمونید؛ فقط باید بدون فریاد زدن و تحقیر کردن درباره اش صحبت کنید.
یادتون باشه: قرار نیست همیشه بی اشتباه باشید. مهم اینه که مسئولیت رفتارتون رو بپذیرید و برای بهتر شدن رابطه تون با فرزندتون تلاش کنید.
چطور کاری کنیم کمتر از دست فرزندمون عصبانی بشیم؟
کنترل خشم فقط به لحظه ای که عصبانی میشیم مربوط نیست. با چند تغییر ساده در برنامه روزانه و نحوه برخورد با کودک، میتونیم احتمال عصبانیت های شدید رو کمتر کنیم.
۱. موقعیت هایی که عصبانیتتون رو بیشتر میکنن، بشناسید
دقت کنید بیشتر چه وقت هایی عصبانی میشید. مثلا وقتی عجله دارید، کودک حرفتون رو گوش نمیده یا موقع خواب مقاومت میکنه. وقتی دلیل عصبانیتتون رو بشناسید، راحت تر میتونید برای اون موقعیت آماده بشید.
۲. قوانین خونه رو ساده و مشخص کنید
لازم نیست برای هر رفتار کودک وارد بحث طولانی بشید. چند قانون مشخص داشته باشید و اونها رو با آرامش و به شکل ثابت اجرا کنید.
اگه احساس میکنید فرزندتون به حرفتون توجه نمیکنه، مقاله بچم اصلا حرف گوش نمیده؛ هر کاری میکنم فایده نداره! میتونه بهتون کمک کنه راه های مناسب تری برای برخورد با این وضعیت پیدا کنید.
۳. مراقب خستگی خودتون باشید
وقتی خسته اید یا خواب کافی ندارید، ممکنه زودتر کلافه بشید. تا جایی که امکان داره برای استراحت خودتون زمان بذارید و از اطرافیان برای مراقبت از کودک کمک بگیرید.
خواب کودک هم مهمه؛ چون بی خوابی میتونه باعث بی قراری و تحریک پذیری اون بشه. برای آشنایی با راهکارهای تنظیم خواب، مقاله تنظیم خواب کودک رو بخونید.
۴. هر روز کمی زمان با کیفیت برای فرزندتون بذارید
گاهی چند دقیقه بازی کردن، حرف زدن یا توجه کامل به کودک میتونه فرصت خوبی برای ارتباط گرفتن با اون باشه. سعی کنید در این زمان گوشی رو کنار بذارید و بدون عجله با فرزندتون وقت بگذرونید.
نکته مهم: قرار نیست همیشه آرام باشید یا هیچ وقت اشتباه نکنید. هدف اینه که کم کم واکنش های خودتون رو بهتر بشناسید و یاد بگیرید در موقعیت های سخت، انتخاب های بهتری داشته باشید.
چطور گوشی رو به فرصتی برای یادگیری فرزندمون تبدیل کنیم؟
همون طور که گفتیم، یکی از دلایل تنش بین والدین و کودکان، استفاده از گوشی و سختی کنار گذاشتن اونه. اما راه حل این نیست که همیشه گوشی رو از دست فرزندمون بگیریم؛ بهتره زمان استفاده از گوشی رو مدیریت کنیم و محتوای مناسبی در اختیارش بذاریم.
اینجاست که شادوپیا میتونه به کمکتون بیاد.
شادوپیا یک اپلیکیشن ایرانی برای کودکان ۲ تا ۸ ساله است که بازی و یادگیری رو کنار هم قرار داده. یعنی فرزندتون میتونه از گوشی برای سرگرمی استفاده کنه و همزمان مهارت های مختلفی رو تمرین کنه.
چرا شادوپیا میتونه انتخاب خوبی برای فرزندتون باشه؟
۱. بیش از ۱۰۰ بازی متنوع برای سرگرمی و یادگیری
شادوپیا بیشتر از ۱۰۰ بازی داره که بیش از ۴۰ مورد اونها آموزشی هستن. این بازی ها به کودک کمک میکنن مهارت هایی مثل تمرکز، حافظه، تفکر منطقی و خلاقیت رو تمرین کنه.
۲. بدون تبلیغات مزاحم
یکی از نگرانی های والدین اینه که کودک هنگام بازی با تبلیغات نامناسب روبرو بشه. شادوپیا بدون تبلیغات طراحی شده تا فرزندتون بتونه در محیطی متناسب با سن خودش بازی کنه.
۳. امکان مدیریت زمان استفاده از گوشی
اگه سر زمان بازی با فرزندتون به مشکل میخورید، امکان تعیین محدودیت زمانی در شادوپیا بهتون کمک میکنه استفاده از گوشی رو مدیریت کنید. با رسیدن به زمان تعیین شده، گوشی قفل میشه و میتونید برای بازی، استراحت و فعالیت های دیگه برنامه مشخصی داشته باشید.
۴. فقط برای کودک نیست؛ والدین هم بخش مخصوص خودشون رو دارن
در بخش والدین شادوپیا میتونید روند پیشرفت مهارت های فرزندتون رو بررسی کنید، با توانایی ها و نیازهای یادگیری اون بیشتر آشنا بشید و از محتوای آموزشی و پیشنهادهای متناسب با رشد کودک استفاده کنید.
۵. طراحی شده با توجه به نیازهای آموزشی کودکان
بازی ها و محتوای آموزشی شادوپیا با توجه به نیازهای یادگیری کودکان طراحی شدن و در تولید محتوای اون از تخصص فعالان حوزه کودک استفاده شده. این یعنی قرار نیست کودک فقط وقتش رو با گوشی بگذرونه؛ هدف اینه که بخشی از زمان بازی به یادگیری هم اختصاص پیدا کنه.
شادوپیا انتخاب خانواده های زیادی بوده
شادوپیا تا امروز صدها هزار نصب از فروشگاه های ایرانی داشته و در سال ۱۴۰۳ عنوان بهترین بازی آموزشی رو دریافت کرده. همچنین در سال ۱۴۰۴ در بخش یادگیری و بازی جشنواره بازی ها و برنامه های جدی، تندیس دریافت کرده.
حالا تصور کنید به جای اینکه هر روز سر استفاده از گوشی با فرزندتون بحث کنید، از قبل زمان مشخصی برای بازی تعیین کرده باشید و بدون نگرانی از تبلیغات مزاحم، یک گزینه آموزشی در اختیارش بذارید.
دوست دارید فرزندتون هم سرگرم بشه و هم چیزهای جدید یاد بگیره؟
دانلود شادوپیا از کافه بازار و مایکت
کافیه شادوپیا رو نصب کنید، بازی های مناسب سن فرزندتون رو بررسی کنید و زمان مشخصی رو برای استفاده از اون در نظر بگیرید. از همین قدم های ساده شروع کنید.
نتیجه گیری
کنترل خشم در برابر کودکان به این معنی نیست که هیچ وقت عصبانی نشیم؛ مهم اینه که یاد بگیریم چطور بدون داد زدن و آسیب زدن به احساسات فرزندمون، با رفتارهاش برخورد کنیم.
برای شروع، کافیه چند قدم ساده رو تمرین کنیم: وقتی عصبانی میشیم کمی مکث کنیم، قبل از واکنش نفس عمیق بکشیم و به جای فریاد زدن، خواسته مون رو آروم و واضح بیان کنیم. اگه هم گاهی کنترل خودمون رو از دست دادیم، مسئولیت رفتارمون رو بپذیریم و برای جبرانش تلاش کنیم.
در کنار این راهکارها، مدیریت زمان استفاده از گوشی و انتخاب سرگرمی های مناسب هم اهمیت داره. اپلیکیشن شادوپیا با بیش از ۱۰۰ بازی متنوع، بازی های آموزشی و امکان مدیریت زمان استفاده از گوشی، میتونه یکی از گزینه های شما برای سرگرمی و یادگیری هدفمند فرزندتون باشه.
یادتون باشه، قرار نیست یک شبه به والد کاملی تبدیل بشید. همین که برای شناخت احساسات خودتون و بهتر برخورد کردن با فرزندتون تلاش میکنید، یک قدم ارزشمنده. اگه عصبانیتتون مرتب تکرار میشه یا احساس میکنید کنترلش براتون خیلی سخته، کمک گرفتن از روان شناس هم میتونه مسیر رو براتون راحت تر کنه.
