اموزش صبر به کودکان؟ خیلی از پدر و مادرها میگن: «بچه من اصلا صبر نداره!» هنوز غذا حاضر نشده میگه «پس کی آماده میشه؟»، توی صف بی قراری میکنه یا وقتی نوبتش دیر میشه، زود کلافه میشه.
واقعیت اینه که صبر کردن یه مهارته و بچه ها باید کم کم یادش بگیرن. قرار نیست یه کودک ۳ یا ۴ ساله مثل یه بزرگسال بتونه برای چیزی که میخواد مدت زیادی منتظر بمونه.
حتی ما بزرگ ترها هم این روزها خیلی بی صبرتر شدیم نسبت به قدیم. چند ثانیه اول یه ریلز اینستاگرامی جذاب نباشه، سریع ردش میکنیم. حوصله صبر کردن برای لود شدن یک صفحه رو نداریم، غذا و خرید فوری رو ترجیح میدیم و کلا به کارهایی که نتیجه سریع میدن بیشتر عادت کردیم.
اول از همه این رو بدونید که بی صبری کودک همیشه به معنی لجبازی یا بدرفتاری نیست. کودک هنوز مهارت های لازم برای کنترل خواسته ها و احساساتش رو کامل یاد نگرفته و طبیعی هست که تحمل انتظار براش سخت باشه.
اگه کودک وقتی به خواسته اش نمیرسه شروع به گریه و بی قراری میکنه، بهتره بدونید چطور با این موقعیت برخورد کنید. توی مقاله وقتی کودک گریه میکند چه باید کرد چند راهکار کاربردی برای همین موقعیت گفتیم.
اما خبر خوب اینه که با چند تمرین ساده و بازی های مناسب سن، میشه صبر و تحمل کودک رو بهتر کرد. توی این مطلب میخوایم ببینیم از چه سنی باید آموزش صبر رو شروع کرد، چرا بعضی بچه ها بی صبرترن و چه تمرین ها و بازی هایی واقعا برای تقویت صبر کودک جواب میدن.
بهترین سن برای آموزش صبر به کودکان چه زمانی است؟
اموزش صبر به کودکان از یک سن خاص شروع نمیشه. از همون سال های اول زندگی میشه انتظارهای خیلی کوتاه رو به کودک یاد داد، ولی چیزی که از یک کودک ۳ ساله انتظار میره با یک کودک ۵ یا ۶ ساله فرق داره.
مثلا یک کودک ۳ ساله ممکنه فقط بتونه مدت کوتاهی برای رسیدن به خواسته اش منتظر بمونه. در مقابل، کودک ۵ ساله معمولا میتونه مدت بیشتری منتظر نوبتش بمونه یا بفهمه که برای رسیدن به نتیجه بعضی کارها باید صبر کرد. پس به جای اینکه بگیم «کودک باید از فلان سن صبور باشه»، بهتره صبر رو کم کم و متناسب با سنش تمرین بدیم.
از کارهای خیلی ساده شروع کنید؛ مثلا بگید «اول کفش هاتو بپوش، بعد میریم بیرون» یا «بذار من این کار رو تموم کنم، بعد نوبت تو میشه». همین انتظارهای کوتاه روزمره، فرصت خوبی برای تمرین صبر هستند. هرچقدر کودک بزرگ تر میشه، میشه زمان انتظار و سختی تمرین ها رو هم کم کم بیشتر کرد.
چرا بعضی کودکان صبر ندارند؟
اول از همه این رو بدونید که بی صبری کودک همیشه به معنی لجبازی یا بدرفتاری نیست. کودک هنوز مهارت های لازم برای کنترل خواسته ها و احساساتش رو کامل یاد نگرفته و طبیعی هست که تحمل انتظار براش سخت باشه.
روش های افزایش صبر در کودکان و تقویت صبر و تحمل
برای تقویت صبر کودک، لازم نیست کار عجیب و سختی انجام بدید. اتفاقا تمرین های ساده روزمره بهتر جواب میدن؛ چون کودک هر روز باهاشون روبه رو میشه و کم کم یاد میگیره که همیشه قرار نیست خواسته اش همون لحظه برآورده بشه.
۱. از انتظارهای کوتاه شروع کنید
از کودک نخواید یک دفعه ۲۰ دقیقه منتظر بمونه. برای آموزش صبر، بهتره از چند دقیقه شروع کنید و وقتی دیدید تونسته بدون بی قراری منتظر بمونه، کم کم زمان انتظار رو بیشتر کنید. مثلا بهش بگید: «۵ دقیقه صبر کن تا کارم تموم بشه، بعد با هم بازی میکنیم.»
۲. از بازی های فکری و آموزشی مثل شادوپیا کمک بگیرید
بچه ها با بازی خیلی راحت تر از نصیحت و توضیح چیزی رو یاد میگیرن. اگه میخواید بدونید اصلا چرا بازی تا این حد برای یادگیری کودک مهمه، مقاله اهمیت بازی های آموزشی برای کودکان میتونه براتون جالب باشه.
بچه ها با بازی خیلی راحت تر از نصیحت و توضیح چیزی رو یاد میگیرن. بازی برای کودکان بسیار مهمه مخصوصا وقتی قرار باشه مهارتی مثل صبر کردن رو تمرین کنن. مثلا وقتی کودک یه بازی فکری انجام میده، همیشه جواب همون اول جلوی چشمش نیست. باید یه کم فکر کنه، اشتباه کنه، دوباره امتحان کنه و منتظر بمونه تا مرحله رو رد کنه. همین اتفاق های ساده، خودشون تمرین صبر و تحملن.
اینجا شادوپیا میتونه به کارتون بیاد. شادوپیا یه اپلیکیشن بازی و یادگیری برای بچه هاست که بیشتر از ۴۰ بازی و فعالیت فکری و آموزشی داره. یعنی به جای اینکه کودک فقط توی گوشی ویدیو ببینه یا بازی های تکراری انجام بده، میتونه با بازی کردن، مهارت هایی مثل تمرکز، حافظه، حل مسئله و صبر رو هم تمرین کنه.
مثلا ممکنه کودک برای رد کردن یه مرحله چند بار تلاش کنه و دفعه اول موفق نشه. این دقیقا همون جاییه که داره یه مهارت مهم رو تمرین میکنه: «اگه نشد، دوباره امتحان کن.»
یه نکته مهم هم اینه که لازم نیست به بچه بگید «بیا امروز تمرین صبر داشته باشیم!» وقتی آموزش داخل بازی اتفاق میفته، کودک بدون اینکه حس کنه در حال آموزش دیدنه، این مهارت ها رو تمرین میکنه.
پس اگه قراره کودک بخشی از روزش رو با موبایل بگذرونه، بهتره این زمان فقط صرف ویدیو دیدن و سرگرمی های بی هدف نشه. چند دقیقه بازی هدفمند میتونه هم سرگرمش کنه، هم مهارت هایی رو تقویت کنه که بعدا توی مدرسه و زندگی روزمره به دردش میخوره. شادوپیا رو نصب کنید و بذارید کودک هم بازی کنه، همزمان صبر، تمرکز و حل مسئله رو هم تمرین کنه.
۳. زمان انتظار را برای کودک قابل فهم کنید
برای یه بچه، جمله هایی مثل «بعدا» یا «یه کم دیگه» خیلی واضح نیست. خودش نمیدونه «یه کم دیگه» یعنی ۲ دقیقه یا نیم ساعت استفاده از تایمر یا ساعت شنی باعث میشه زمان انتظار رو بهتر درک کنه و بدونه چقدر دیگه باید صبر کنه.
۴. بازی های نوبتی انجام بدید
یکی از ساده ترین راه های تقویت صبر و تحمل کودکان، بازی های نوبتیه. وقتی کودک منتظر میمونه تا نوبتش بشه، عملا داره صبر کردن رو تمرین میکنه. میتونید با بازی های دو نفره، بازی های رومیزی ساده یا حتی نوبتی توپ بازی کردن شروع کنید.
بازی های نوبتی یکی از ساده ترین راه های تمرین صبر هستن. اگه دنبال بازی های بیشتری برای این بازه سنی هستید، توی مقاله بازی برای کودکان ۳ تا ۶ سال چند ایده ساده و قابل اجرا معرفی کردیم.
۵. کودک را وارد کارهای زمان بر کنید
بعضی کارها نتیجه فوری ندارن و دقیقا به همین دلیل برای آموزش صبر عالی هستن. پازل، لگو، نقاشی، کاردستی یا حتی کاشتن یک دانه، همگی به کودک نشون میدن که برای رسیدن به نتیجه باید کمی صبر کرد. اینجا کودک فقط درباره صبر کردن حرف نمیزنه؛ واقعا صبر کردن رو تجربه میکنه.
پازل، لگو و بازی های مرحله ای فقط صبر کودک رو تمرین نمیدن؛ میتونن مهارت های فکری و شناختی اون رو هم درگیر کنن. برای ایده های بیشتر میتونید مقاله بازی برای رشد شناختی کودک رو ببینید.
۶. هر خواسته ای را همان لحظه برآورده نکنید
اگر کودک هر بار چیزی میخواد و بلافاصله به خواسته اش میرسه، طبیعی هست که انتظار کشیدن براش سخت بشه. قرار نیست عمدا کودک رو معطل کنید؛ فقط لازم نیست همیشه همه چیز همان لحظه ای که میخواد اتفاق بیفته. مثلا اگر در حال شستن دست هاتون هستید و کودک اسباب بازی میخواد، میتونید بگید: «الان دستام رو میشورم، بعدش میارمش.»
۷. حواس کودک را در زمان انتظار پرت کنید
وقتی کودک هیچ کاری برای انجام دادن نداره، صبر کردن براش خیلی سخت تر میشه. مخصوصا در موقعیت هایی مثل صبر کردن در صف، مطب یا منتظر موندن برای غذا. تو این موقعیت ها میتونید باهاش حرف بزنید، یه بازی کلامی انجام بدید یا مثلا ازش بخواید چند چیز مشخص رو اطرافش پیدا کنه.
مثلا بگید: «ببین میتونی قبل از اینکه نوبتمون بشه، سه تا چیز قرمز پیدا کنی؟» این کار باعث میشه زمان انتظار برای کودک کوتاه تر و قابل تحمل تر بشه.
صبر کردن کودکان در صف و زمان انتظار
صف یکی از بهترین موقعیت ها برای تمرین صبره، ولی برای کودک میتونه خیلی خسته کننده باشه. بهتره قبل از اینکه وارد صف بشید، خیلی کوتاه توضیح بدید که چه اتفاقی قراره بیفته و قرار نیست نوبت بلافاصله بهش برسه.
| موقعیت | به جای این کار | این کار را امتحان کنید |
|---|---|---|
| ایستادن در صف | مدام گفتن «آروم باش» | یک بازی ساده برای زمان انتظار داشته باشید |
| منتظر غذا بودن | «چقدر عجولی!» | زمان آماده شدن غذا را با تایمر نشان بدید |
| منتظر نوبت بازی | دادن فوری نوبت | نوبت ها را واضح و قابل پیش بینی کنید |
| مطب یا مکان شلوغ | گذاشتن کودک بدون سرگرمی | کتاب، بازی کلامی یا فعالیت کوتاه همراه داشته باشید |
| منتظر ماندن برای والد | بی توجهی به بی قراری | زمان انتظار را کوتاه و مرحله بندی کنید |
یک نکته مهم برای تقویت صبر و تحمل کودک
قرار نیست هدف این باشه که کودک هیچ وقت بی قراری نکنه. هدف اینه که کم کم یاد بگیره با انتظار، نرسیدن فوری به خواسته و عقب افتادن نوبتش کنار بیاد.
وقتی کودک حتی برای مدت کوتاهی موفق میشه صبر کنه، همون رفتار رو ببینید و تحسین کنید. مثلا بگید: «دیدی تونستی صبر کنی تا نوبتت بشه؟» این نوع بازخورد به کودک کمک میکنه متوجه بشه دقیقا چه رفتاری رو درست انجام داده.
بازی ها و تمرین های آموزش صبر به کودکان
برای آموزش صبر، لازم نیست حتما تمرین های عجیب و سختی انجام بدید. خیلی از بازی های ساده ای که همین الان توی خونه دارید، میتونن به کودک یاد بدن برای رسیدن به چیزی که میخواد، کمی صبر کنه. اگه دنبال ایده های بیشتری برای بازی در خانه هستید، مقاله ۲۰ بازی با کودک در خانه هم میتونه چند ایده ساده بهتون بده.
بازی «نوبت من، نوبت تو»
یک توپ یا اسباب بازی بردارید و بازی رو نوبتی انجام بدید. قانونش ساده است: تا وقتی نوبت شما تموم نشده، کودک باید منتظر بمونه. کم کم میتونید زمان هر نوبت رو بیشتر کنید. این بازی مخصوصا برای بچه هایی که وسط بازی مدام نوبت خودشون رو میخوان، تمرین خوبیه.
پازل و لگو
پازل و لگو نتیجه فوری به کودک نمیدن. باید چند قطعه رو امتحان کنه، بعضی وقت ها اشتباه کنه و دوباره ادامه بده. این دقیقا همون چیزیه که برای تقویت صبر و تحمل کودک لازم داریم؛ کودک یاد میگیره هر چیزی قرار نیست سریع و با اولین تلاش درست بشه.
کاشتن یک دانه
با هم یک دانه بکارید و هر روز بهش سر بزنید. کودک نتیجه رو همون روز نمیبینه و باید صبر کنه تا تغییر رو مشاهده کنه. این تمرین ساده به کودک نشون میده بعضی نتیجه ها زمان میخوان.
بازی «مجسمه شو»
موسیقی پخش کنید و از کودک بخواید حرکت کنه. هر وقت موسیقی قطع شد، باید همون جا بایسته و چند ثانیه تکون نخوره. این بازی علاوه بر سرگرمی، میتونه کنترل کردن هیجان و عجله رو هم تمرین بده.
داستانی که یک دفعه تمام نمیشود
یک داستان کوتاه رو در چند بخش تعریف کنید و پایانش رو کمی عقب بندازید. مثلا بگید: «بقیه داستان رو بعد از شام برات میگم.» البته این کار نباید برای اذیت کردن کودک باشه؛ هدف اینه که کم کم تجربه کنه بعضی چیزهای دوست داشتنی ممکنه کمی منتظر موندن بخوان.
تمرین صبر در کارهای روزمره
اصلا لازم نیست همه تمرین ها رو به شکل بازی انجام بدید. منتظر موندن برای آماده شدن غذا، پوشیدن کفش، رسیدن نوبت یا تمام شدن کار پدر و مادر، همگی فرصت هایی برای آموزش صبر هستن. همین موقعیت های کوچک اگر هر روز تکرار بشن، از یک بازی گاه به گاه موثرتر میشن.
بازی فقط برای سرگرمی نیست
وقتی از بازی برای آموزش صبر به کودک استفاده میکنیم، در واقع داریم از یک روش طبیعی یادگیری استفاده میکنیم. کودک با بازی کردن، نوبت گرفتن، فکر کردن، اشتباه کردن و دوباره تلاش کردن، مهارت های مختلفی رو تمرین میکنه.
اگه دوست دارید بیشتر بدونید چرا بازی های هدفمند میتونن روی یادگیری و رشد کودک تاثیر بذارن، توی شادوپیا درباره اهمیت بازی های آموزشی برای کودکان کامل تر توضیح دادیم.
نتیجه گیری
صبر کردن چیزی نیست که بچه ها از اول بلد باشن. باید کم کم یاد بگیرن که همیشه قرار نیست چیزی که میخوان همون لحظه به دستشون برسه. از انتظارهای کوتاه شروع کنید، زمان انتظار رو براش قابل فهم کنید، بازی های نوبتی انجام بدید و فرصت بدید کارهایی رو تجربه کنه که برای رسیدن به نتیجه به زمان نیاز دارن. مهم تر از همه، از کودک انتظار متناسب با سنش داشته باشید.
قرار نیست یک شبه یه کودک کاملا صبور داشته باشید. همین که امروز بتونه چند دقیقه بیشتر از دیروز منتظر بمونه، یعنی دارید مسیر درستی رو میرید. و اگر قراره بخشی از زمان کودک با موبایل بگذره، بهتره این زمان فقط صرف سرگرمی های بی هدف نشه. بازی های فکری و آموزشی مثل شادوپیا میتونن کمک کنن کودک در کنار سرگرمی، مهارت هایی مثل تمرکز، حل مسئله و صبر رو هم تمرین کنه.
