آموزش رعایت نوبت به کودکان پیش دبستانی؟ تا حالا شده فرزندتون با یه بچه دیگه بازی کنه و همین که اون بچه اسباب بازی رو برداره، سریع بره سمتش و بگه: «بده به من»؟ یا مثلا توی پارک هنوز نوبتش نشده، ولی مدام میگه: «پس کی نوبت منه؟»
این رفتارها برای بچه های پیش دبستانی خیلی عادیه. بچه هنوز داره یاد میگیره که باید بعضی وقت ها صبر کنه، منتظر بمونه و اجازه بده اول نوبت بقیه باشه. برای همین آموزش رعایت نوبت به کودکان چیزی نیست که با چند بار گفتن «صبر کن» یا «نوبتتو رعایت کن» حل بشه.
خبر خوب اینه که لازم نیست این کار رو سخت و خسته کننده کنیم. با چند بازی ساده و چند تمرین کوچیک توی خونه، میشه کم کم نوبت گرفتن، صبر کردن و منتظر موندن رو به کودک یاد داد.
رعایت نوبت برای کودک یعنی چه؟
رعایت نوبت یعنی کودک کم کم یاد بگیره که همیشه قرار نیست اول باشه. گاهی باید صبر کنه تا نفر قبلی کارش رو تموم کنه و بعد نوبت خودش برسه.
مثلا وقتی دو تا بچه با یک اسباب بازی بازی می کنن، کودک باید بتونه چند لحظه منتظر بمونه و بعد از تمام شدن نوبت دوستش، بازی رو شروع کنه. همین موضوع توی صف تاب، بازی های گروهی، صحبت کردن و حتی انتخاب یک بازی هم خودش رو نشون میده.
در واقع نوبت گرفتن فقط یک قانون ساده نیست؛ کودک با تمرین این مهارت، کم کم صبر کردن، همکاری با بقیه و کنترل کردن عجله خودش رو هم یاد می گیره. البته در سن پیش دبستانی کاملا طبیعی هست که هنوز گاهی برای منتظر موندن بی حوصله بشه.
پیشنهاد میکنیم حتما مقاله بازی آموزشی کلاس اول ابتدایی رو هم مطالعه بفرمایید
چرا کودک پیش دبستانی نوبت را رعایت نمیکند؟
اگه بچه تون نوبتش رو رعایت نمیکنه، سریع نگیم «لجبازه» یا «حرف گوش نمیده». خیلی وقت ها کودک هنوز بلد نیست چطور باید منتظر بمونه و خواسته اش رو کنترل کنه. این مهارت با تمرین کم کم شکل میگیره.
سخت بودن انتظار
برای یه بچه پیش دبستانی، چند دقیقه صبر کردن میتونه خیلی طولانی به نظر برسه! مثلا بهش میگیم: «صبر کن دوستت بازیش تموم بشه، بعد تو بازی کن.»
ولی کودک فقط اینو میفهمه که الان میخواد با اون اسباب بازی بازی کنه و باید منتظر بمونه. برای همین ممکنه شروع کنه به غر زدن، وسیله رو بکشه یا مدام بپرسه: «کی نوبت منه؟» اینجا بهتره زمان انتظار رو خیلی ساده و قابل فهم بهش بگیم. مثلا: «اول علی بازی کنه، بعد تو.»
هیجان و خواسته فوری
بعضی وقت ها کودک چیزی رو میبینه و همون لحظه میخوادش. دیگه اصلا به این فکر نمیکنه که نوبت کیه! مثلا ماشین مورد علاقه اش دست یه بچه دیگه است و سریع میره سمتش و میگه: «بده منم بازی کنم.»
این موقعیت فرصت خوبیه برای آموزش نوبت گرفتن به کودک. به جای دعوا کردن میتونیم بهش یاد بدیم درخواستش رو بگه و چند لحظه صبر کنه تا نوبتش برسه.
نامشخص بودن قوانین
گاهی خودمون انتظار داریم کودک نوبت رو رعایت کنه، ولی اصلا براش توضیح ندادیم که قانون چیه. مثلا فقط میگیم: «نوبتتو رعایت کن.» خب کودک دقیقا باید چیکار کنه؟ بهتره خیلی ساده بگیم: «هرکی یه بار توپ رو میندازه، بعد میده به نفر بعد.» وقتی قانون بازی برای کودک روشن باشه، خیلی راحت تر میتونه بفهمه نوبت من، نوبت تو یعنی چی.
طولانی بودن زمان انتظار
یه کودک پیش دبستانی قرار نیست از همون اول بتونه چند دقیقه کامل منتظر بمونه. برای آموزش صبر به کودکان بهتره از زمان های خیلی کوتاه شروع کنیم. مثلا چند ثانیه صبر کنه، نوبتش برسه و دوباره همین کار رو تکرار کنیم.
بعد که کم کم به این روند عادت کرد، میتونیم زمان انتظار رو بیشتر کنیم. پس اگه کودک هنوز نوبتش رو رعایت نمیکنه، قرار نیست با یک تذکر همه چیز درست بشه. باید کم کم بهش یاد بدیم چطور صبر کنه، درخواستش رو بگه و منتظر نوبتش بمونه.
۱۰ بازی برای آموزش رعایت نوبت به کودکان پیش دبستانی
حالا بریم سراغ چند بازی که میتونید خیلی راحت با کودک انجام بدید. قرار نیست وسایل خاصی داشته باشید یا هر بار کلی برای بازی برنامه بچینید؛ خیلی از این بازی ها با چیزهایی که توی خونه دارید قابل اجرا هستن.
۱. بازی نوبتی با توپ
یک توپ بردارید و روبه روی کودک بشینید. اول توپ رو سمتش قل بدید و بگید: «حالا نوبت توئه». وقتی توپ رو برگردوند، شما دوباره نوبت خودتون رو انجام بدید.
بعد از چند بار، کودک کم کم متوجه میشه که قرار نیست توپ همیشه دست خودش باشه و باید منتظر بمونه تا دوباره نوبتش برسه.
۲. بازی های آموزشی شادوپیا
اگه کودک شما با گوشی یا تبلت سرگرم میشه، میتونید بخشی از این زمان رو به بازی هایی اختصاص بدید که در کنار سرگرمی، مهارت های مختلف کودک رو هم تمرین میدن.
شادوپیا مجموعه ای از بازی های آموزشی و سرگرم کننده برای کودکه که فعالیت هایی برای دقت و توجه، حافظه، هوش، خلاقیت، حل مسئله، شناخت رنگ ها و اشکال هندسی و مهارت های مختلف دیگه داره. در کنار بازی هم کتاب های صوتی و تصویری و محتوای کودکانه قرار گرفته تا کودک فقط سرگرم نشه و چیزهای جدید هم یاد بگیره.
یک نکته مهم دیگه برای والدین اینه که شادوپیا بدون تبلیغات مزاحم طراحی شده و بخش والدین هم داره؛ یعنی میتونید فعالیت کودک و زمان استفاده اش رو بهتر مدیریت کنید و روند یادگیریش رو ببینید.
اگر دنبال یک جایگزین مناسب برای بخشی از بازی های بی هدف گوشی هستید، شادوپیا میتونه انتخاب قابل بررسی ای باشه؛ مخصوصا وقتی میخواید زمان بازی کودک، هم سرگرم کننده باشه و هم روی مهارت هایی مثل تمرکز، حافظه و حل مسئله کار کنه. این اپ در حال حاضر بیش از ۵۰۰ هزار خانواده فعال دارد و امتیاز ۴.۶ از کاربران بازار را نشان میدهد.
همچنین میتونید برای دانلود نسخه آیفون شادوپیا به این صفحه مراجعه فرمایید
۳. ساختن برج با لگو، یکی یکی
چند تکه لگو جلوی کودک بذارید و قرار بذارید هر نفر فقط یک تکه رو روی برج بذاره.مثلا شما یک تکه بذارید، بعد بگید: «حالا نوبت توئه.» اگر کودک خواست دو یا سه تکه پشت سر هم بذاره، خیلی ساده یادآوری کنید: «یکی یکی، اول نوبت من بود، حالا نوبت توئه.»همین بازی ساده هم تمرین خوبی برای رعایت نوبت، صبر کردن و دنبال کردن قوانین بازیه.
۴. پازل را نوبتی کامل کنید
یک پازل ساده بردارید و به کودک بگید قرار نیست همه قطعه ها رو خودش بذاره. مثلا شما یک قطعه بذارید و بعد بگید: «حالا نوبت توئه.» وقتی نوبتش تموم شد، دوباره شما یک قطعه بذارید.
این بازی خیلی ساده است، ولی کودک همزمان داره منتظر موندن، رعایت نوبت و همکاری رو تمرین می کنه. بهتره اول با پازل های ساده شروع کنید تا کودک بیشتر درگیر خود بازی بشه و از منتظر موندن خسته نشه. بازی های مشترک مثل پازل می تونن فرصت خوبی برای تمرین خودکنترلی و همکاری باشن.
۵. حباب بازی؛ کی نوبتشه؟
اگر حباب ساز دارید، این بازی رو حتما امتحان کنید. این بار قانون اینه که فقط یک نفر حباب درست می کنه و نفر دیگه حباب ها رو می ترکونه. بعد جاشون عوض میشه. مثلا بگید: «الان نوبت منه حباب درست کنم، بعد تو.» بعد که نوبتش رسید، اجازه بدید خودش انجامش بده.
چون بازی جذابه، کودک معمولا دوست داره سریع وارد نوبت خودش بشه. همین موضوع باعث میشه فرصت خوبی برای تمرین صبر کردن و منتظر موندن داشته باشید. فقط حواستون باشه زمان هر نوبت کوتاه باشه؛ قرار نیست کودک مدت زیادی منتظر بمونه.
۶. قصه را نوبتی ادامه بدید
این یکی برای بچه های پیش دبستانی خیلی جذابه و حتی هیچ وسیله ای هم نمیخواد. شما با یک جمله شروع کنید: «یه روز یه خرگوش کوچولو از خونه اش رفت بیرون و…» بعد بگید: «حالا نوبت توئه.»
کودک یک جمله به داستان اضافه می کنه و دوباره نوبت شما میشه. به این شکل کودک باید صبر کنه تا نوبتش برای صحبت کردن برسه و در عین حال به حرف نفر مقابل هم گوش بده. بازی های گفتگویی و فعالیت های نوبتی می تونن به تقویت مهارت های اجتماعی و ارتباطی کودک کمک کنن.
۷. یک بازی رومیزی ساده انتخاب کنید
لازم نیست حتما بازی پیچیده ای داشته باشید. یک بازی رومیزی ساده که هر نفر مهره خودش رو داشته باشه، برای شروع کافیه. قانون رو هم از اول خیلی ساده بگید: «اول من تاس میندازم، بعد تو.»
وقتی نوبت کودک نیست، اجازه بدید کنار شما بشینه و بازی رو دنبال کنه. اگر وسط کار خواست زودتر تاس بندازه، با دعوا نگید «مگه نگفتم صبر کن؟»؛ فقط آروم یادآوری کنید: «الان نوبت منه، بعدش تاس میاد دست تو.»
بازی های رومیزی به طور طبیعی فرصت تمرین نوبت گرفتن، رعایت قانون و کنار اومدن با برد و باخت رو ایجاد می کنن. یک نکته هم این وسط مهمه: قرار نیست کودک از همون بار اول نوبتش رو کامل رعایت کنه. ممکنه چند بار وسط بازی عجله کنه، وسیله رو از شما بگیره یا بگه «الان نوبت منه!» کاملا طبیعیه. چیزی که مهمه اینه که با تکرار همین بازی های کوتاه، مفهوم نوبت کم کم براش جا بیفته.
۸. بازی با ماشین و مسیر
چند تا ماشین اسباب بازی بردارید و با بالش، کتاب یا چند تکه لگو یک مسیر کوچیک درست کنید. حالا قانون این باشه که هر بار فقط یک نفر ماشینش رو حرکت بده.
شما شروع کنید و ماشینتون رو جلو ببرید، بعد بگید: «حالا نوبت توئه.»
اگر کودک وسط نوبت شما خواست ماشینش رو حرکت بده، خیلی ساده یادآوری کنید: «صبر کن، این دور نوبت منه، بعد تو.»
این بازی علاوه بر آموزش نوبت گرفتن به کودک، کمک میکنه کودک کم کم یاد بگیره قبل از انجام کاری منتظر بمونه و قانون ساده یک بازی رو رعایت کنه.
۹. پرتاب توپ داخل سبد
یک سبد، جعبه یا حتی یک کارتن بردارید و از فاصله کوتاه توپ رو داخلش بندازید. حالا هر نفر فقط یک بار فرصت پرتاب داشته باشه. مثلا شما توپ رو بندازید و بگید: «تموم شد، حالا نوبت توئه.»
برای اینکه بازی جذاب تر بشه، میتونید فاصله رو کم کم بیشتر کنید یا چند مدل پرتاب مختلف امتحان کنید. نکته جالب این بازی اینه که کودک دلش میخواد سریع دوباره توپ رو بندازه، اما باید صبر کنه تا نوبتش برسه. پس بدون اینکه حس کنه دارید بهش درس میدید، داره صبر کردن و رعایت نوبت رو تمرین میکنه.
۱۰. نقش بازی کنیم؛ این بار نوبت مشتریه!
بازی نقش آفرینی برای آموزش نوبت گرفتن خیلی خوبه، چون میتونید موقعیت های واقعی رو داخل بازی بیارید. مثلا یکی از شما فروشنده بشه و نفر دیگه مشتری. اول شما نقش فروشنده رو بازی کنید و بعد بگید: «حالا نوبت توئه که فروشنده باشی.»
بعد میتونید بازی رو عوض کنید؛ یک بار کودک مشتری باشه، یک بار فروشنده. حتی میشه موقعیت هایی مثل صف، خرید کردن، قرض گرفتن اسباب بازی یا صحبت کردن با دوست رو هم داخل بازی آورد. اینطوری کودک فقط معنی نوبت گرفتن رو حفظ نمیکنه، بلکه میبینه رعایت نوبت توی زندگی واقعی چه شکلیه.
برای شروع، بازی رو کوتاه نگه دارید و اجازه بدید کودک چند بار پشت سر هم همین موقعیت ها رو تمرین کنه. با تکرار، رعایت نوبت کم کم براش تبدیل به یک رفتار آشنا میشه.
چه جمله هایی برای آموزش نوبت گرفتن به کودک بگوییم؟
گاهی چیزی که به کودک میگیم، از خود تمرین مهم تره. به جای اینکه هر بار بگیم «نوبتتو رعایت کن»، بهتره خیلی ساده بهش بگیم الان چه اتفاقی داره میفته و بعد از کی نوبت اون میشه. این کار کمک میکنه کودک کم کم مفهوم انتظار و نوبت گرفتن رو بهتر بفهمه.
مثلا میتونید از این جمله ها استفاده کنید:
- «الان نوبت منه، بعدش نوبت توئه.»
- «دوستت هنوز داره بازی میکنه، وقتی تموم کرد تو بازی کن.»
- «میخوای بعد از اون تو نوبتت بشه؟»
- «اول این کار رو تموم کنیم، بعد میریم سراغ چیزی که تو میخوای.»
- «میبینم خیلی دوست داری الان بازی کنی، فقط یه کم صبر کن.»
- «نوبتت نزدیکه، فقط صبر کن تا علی کارش تموم بشه.»
یک نکته مهم هم اینه که کودک باید بدونه دقیقا منتظر چی بمونه. مثلا گفتن «بعدا نوبت تو میشه» خیلی مبهمه، اما «اول مامان اینو بذاره، بعد تو بذار» برای کودک قابل فهم تره. استفاده از جمله های «اول… بعد…» هم برای کمک به کودک در زمان انتظار پیشنهاد شده است.
و وقتی کودک واقعا صبر کرد، همون رفتار رو بهش یادآوری کنید:
«دیدم صبر کردی تا نوبتت بشه.»
وقتی کودک نوبت را رعایت نمی کند چه کنیم؟
قرار نیست هر بار کودک نوبتش رو رعایت نکرد، سریع عصبانی بشیم یا بازی رو متوقف کنیم. اول باید ببینیم چه اتفاقی افتاده و بعد خیلی ساده بهش یاد بدیم دفعه بعد چیکار کنه.
وقتی اسباب بازی را از دست بچه دیگر میگیرد
مثلا کودک میره و ماشینی رو که دست دوستشه برمیداره. اینجا به جای اینکه بگیم «چند بار بگم دست نزن؟»، بهتره آروم اسباب بازی رو برگردونیم و بگیم:
«الان نوبت اونه، وقتی تموم کرد نوبت تو میشه.» بعد هم کمکش کنیم چند لحظه منتظر بمونه. اینطوری کودک هم قانون رو میفهمه، هم یاد میگیره برای رسیدن به چیزی که میخواد، لازم نیست اون رو از دست بقیه بگیره.
نتیجه گیری
آموزش رعایت نوبت به کودکان پیش دبستانی قرار نیست با یک یا دو بار گفتن «صبر کن» اتفاق بیفته. کودک باید این مهارت رو کم کم و توی موقعیت های واقعی تمرین کنه؛ از بازی با توپ و پازل گرفته تا منتظر موندن برای تاب یا صبر کردن وسط یک گفت وگو.
مهمه که وقتی کودک هنوز نوبتش رو رعایت نمیکنه، سریع سراغ دعوا و تنبیه نریم. قانون رو کوتاه و ساده توضیح بدیم، زمان انتظار رو از چند ثانیه شروع کنیم و هر بار که رفتار درست رو انجام داد، همون رفتار رو تشویق کنیم.
بازی هم یکی از بهترین راه ها برای آموزش نوبت گرفتن، صبر کردن و همکاری با دیگرانه. با چند دقیقه تمرین در روز، این مهارت کم کم برای کودک طبیعی تر میشه و در مهدکودک، پیش دبستانی، پارک و بازی با همسالان خودش رو بهتر نشون میده.
منابع :
