«کاش از همون وقتی کوچیکتر بود، این عادت رو درست میکردیم…»
خیلی از پدر و مادرها یه جایی به این جمله میرسن. مثلا وقتی میبینن بچه بدون گوشی خوابش نمیبره، موقع گرفتن گوشی حسابی عصبانی میشه یا حتی نمیتونه چند دقیقه روی یه بازی یا کار ساده تمرکز کنه.
اون موقع معمولا این سوال پیش میاد که: «چرا زودتر جلوش رو نگرفتیم؟»
البته قرار نیست یه بچه قبل از ۶ سالگی همه چیز رو بلد باشه یا مثل یه آدم بزرگ رفتار کنه. بچست و طبیعیه که خیلی چیزها رو کمکم یاد بگیره. ولی بعضی عادت ها و مهارت ها هرچی زودتر تمرین بشن، راحتتر تبدیل به بخشی از زندگی روزمره کودک میشن.
سال های اول کودکی، زمان خوبیه برای اینکه این پایهها آروم آروم ساخته بشن؛ چون چیزی که امروز شاید فقط یه عادت کوچیک به نظر بیاد، ممکنه چند سال بعد تغییر دادنش خیلی سختتر بشه. اما کدوم مهارت ها رو بهتره از همین سال های اول جدی بگیریم؟ ۳ مورد هست که بهتره آموزش و تمرینشون رو خیلی عقب نندازید…
۱. خواب منظم و به موقع
یکی از چیزهایی که بهتره از همون سالهای اول رویش کار بشه، ساعت خواب کودکه.
شاید در نگاه اول خواب فقط به این ربط داشته باشه که بچه شب ها زودتر بخوابه و صبح راحتتر بیدار بشه. ولی خواب کافی فقط برای رفع خستگی نیست. مغز کودک در زمان خواب فرصت پیدا میکنه اطلاعاتی رو که در طول روز دریافت کرده پردازش کنه و بدن هم خودش رو برای روز بعد آماده کنه.
برای همین وقتی خواب کودک مرتب نباشه، ممکنه اثرش رو فقط شبها نبینید. کودک ممکنه روز بعد زودتر عصبانی بشه، حوصله کمتری داشته باشه یا سختتر روی یک بازی و فعالیت تمرکز کنه.
از طرف دیگه، هرچی کودک به یک ساعت خواب مشخص عادت کنه، بدنش هم راحتتر با همون برنامه هماهنگ میشه. به همین دلیل بهتره خواب شبانه کودک تبدیل به یک روتین مشخص بشه، نه چیزی که هر شب بسته به شرایط تغییر کنه.
گوشی؛ یکی از دردسرهای خواب کودک
یکی از چیزهایی که میتونه این نظم رو به هم بزنه، استفاده از گوشی و تبلت نزدیک زمان خوابه.
گاهی والد فکر میکنه «فقط ۱۰ دقیقه بذار با گوشی بازی کنه تا آروم بشه و بعد بخوابه»، اما همین چند دقیقه ممکنه تبدیل به نیم ساعت یا بیشتر بشه. مخصوصا وقتی محتوایی که کودک میبینه مدام چیز جدیدی برای تماشا یا بازی کردن جلویش میذاره.
اگر حس میکنید فرزندتون بیش از حد دنبال گوشی میره، اول باید دلیل این علاقه رو بشناسید. خیلی وقتها کودک فقط به خاطر خود گوشی سراغش نمیره؛ سرعت، تنوع و جذابیتی که گوشی در اختیارش میذاره، باعث میشه جدا شدن ازش سخت باشه.
در مقاله «چرا بچه من اینقدر به گوشی علاقه داره؟» دقیق تر درباره همین موضوع و دلیلهایی که باعث وابستگی کودک به گوشی میشن صحبت کردیم.
پس قرار نیست از همین امشب همه چیز رو یکدفعه تغییر بدید. یک روتین ساده و قابل پیشبینی برای قبل از خواب بسازید؛ مثلا خاموش کردن صفحه نمایش، مسواک زدن، قصه کوتاه و بعد خواب.
همین تغییرهای کوچک، وقتی هر شب تکرار بشن، کمکم برای کودک قابل پیشبینی و عادی میشن.
۲. مصونیت در برابر محتوای نامناسب و خشن
تا قبل از ۶ سالگی، کودک هنوز خیلی از چیزهایی که میبینه رو مثل یک بزرگسال تحلیل نمیکنه. اگر یک صحنه ترسناک، خشن یا نامناسب ببینه، ممکنه نتونه به خودش بگه «این فقط یه ویدیو بود و واقعی نیست».
برای کودک، چیزی که روی صفحه اتفاق میافته میتونه خیلی واقعی به نظر برسه. به همین خاطر مهمه که والدین فقط به مدت زمان استفاده از گوشی توجه نکنن؛ محتوایی که کودک در این مدت میبینه هم اهمیت زیادی داره.
مثلا ممکنه کودک یک ویدیوی کوتاه ببینه که برای یک بزرگسال چندان عجیب نباشه، اما همون صحنه برای یک کودک کم سن ترسناک یا گیج کننده باشه. مخصوصا وقتی ویدیوها پشت سر هم نمایش داده میشن و کودک خودش انتخاب میکنه بعدی چی باشه.
وقتی گوشی رو از کودک میگیریم، چرا عصبانی میشه؟
این صحنه برای خیلی از والدین آشناست. گوشی دست بچه است و همه چیز خوب پیش میره؛ اما همین که میگید «دیگه بسه، گوشی رو بده»، ناگهان اعتراض شروع میشه. گریه، عصبانیت، لجبازی یا حتی پرت کردن وسایل.
این واکنش همیشه به معنی لجباز بودن کودک نیست.
وقتی کودک مدت زیادی درگیر یک محتوای جذاب شده، جدا شدن ناگهانی از آن میتونه براش سخت باشه. مخصوصا اگر از قبل قانون مشخصی برای زمان استفاده از گوشی نداشته باشید.
برای همین بهتره به جای اینکه هر بار وسط بازی یا ویدیو ناگهان گوشی رو بگیرید، از قبل زمان پایان رو برای کودک مشخص کنید و بهش فرصت بدید خودش رو برای تمام شدنش آماده کنه.
اگر این اتفاق برای شما هم زیاد میفته، این مطلب میتونه کمک کننده باشن چرا وقتی گوشی رو از کودک میگیریم عصبانی میشه؟
اما یک سؤال مهمتر…
اگر قرار باشه محتوای نامناسب رو از کودک دور کنیم، یعنی باید گوشی رو کلا ازش بگیریم؟
نه لزوما.
مسئله اینه که کودک نباید بدون کنترل، بین ویدیوها و بازیهای مختلف بچرخه و هر چیزی که الگوریتم جلویش گذاشت رو تماشا کنه. میشه از گوشی و بازیهای دیجیتال استفاده کرد، اما در یک محیطی که محتوای مناسب سن کودک انتخاب شده و والد هم روی استفاده از آن کنترل داره.
اینجاست که یک جایگزین امن میتونه کمک زیادی کنه.
شادوپیا با هدف سرگرمی و یادگیری کودک طراحی شده؛ یعنی به جای اینکه کودک رو بین محتواهای نامعلوم و ویدیوهای تصادفی رها کنید، میتونید از بازیهایی استفاده کنید که برای سن کودک طراحی شدن. بازیها بدون تبلیغات مزاحم هستند و والد میتونه روی زمان استفاده کودک هم کنترل بیشتری داشته باشه.
قرار نیست گوشی رو از زندگی کودک حذف کنیم؛ هدف اینه که کودک یاد بگیره چطور از تکنولوژی استفاده کنه، بدون اینکه هر محتوایی رو وارد دنیای خودش کنه.
۳. تمرین تمرکز و حل مسئله
«بچه من اصلا تمرکز نداره!»
این جمله رو احتمالا خیلی از والدین درباره فرزندشون گفتن. کودک چند دقیقه با یک بازی سرگرم میشه، بعد رهاش میکنه و سراغ چیز دیگه ای میره. یا وقتی یک فعالیت کمی سختتر میشه، سریع میگه «نمیتونم» و دوست داره بره سراغ یک کار دیگه.
البته این رفتارها همیشه به معنی مشکل در تمرکز نیست. کودک کمسن هنوز در حال یاد گرفتنه که چطور توجهش رو روی یک کار نگه داره و چطور وقتی با یک مسئله سخت روبهرو میشه، قبل از کنار گذاشتنش دوباره تلاش کنه.
این مهارتها هم یکشبه ساخته نمیشن.
مثلا وقتی کودک باید یک پازل ساده رو کامل کنه، شکلها رو کنار هم بچینه، تفاوت دو تصویر رو پیدا کنه یا راه درست رسیدن به یک هدف رو پیدا کنه، در واقع داره چند مهارت رو همزمان تمرین میکنه:
- توجه کردن: باید به جزئیات دقت کنه و حواسش رو روی فعالیت نگه داره.
- حل مسئله: باید فکر کنه و راه درست انجام کار رو پیدا کنه.
- صبر و ادامه دادن: اگر بار اول موفق نشد، دوباره امتحان کنه.
- تصمیمگیری: بین چند انتخاب، گزینه مناسبتر رو پیدا کنه.
قرار نیست این تمرینها سخت یا شبیه تکلیف مدرسه باشن. اتفاقا برای کودک کمسن، بازی یکی از بهترین راهها برای تمرین این مهارتهاست.
مثلا میتونید از کودک بخواید یک پازل متناسب با سنش رو کامل کنه، چند وسیله رو بر اساس رنگ یا اندازه مرتب کنه یا یک بازی پیدا کردن تفاوتها باهاش انجام بدید.
اگر دنبال چند ایده ساده هستید که همین امروز در خانه انجام بدید، این مطلب رو هم ببینید: ۵ بازی خونگی ساده که دقت و تمرکز کودک رو ۲ برابر میکنه
اینجا بازی هدفمند اهمیت پیدا میکنه
لازم نیست برای تقویت تمرکز کودک، حتما وسیله آموزشی گرانقیمت بخرید یا هر روز یک برنامه پیچیده داشته باشید. گاهی یک بازی ساده، اگر متناسب با سن کودک باشه و ازش بخواد فکر کنه، انتخاب کنه و تا رسیدن به جواب ادامه بده، میتونه خیلی مفیدتر از سرگرمیهای کاملا تصادفی باشه.
شادوپیا چطور میتونه به این تمرینها کمک کنه؟
قرار نیست برای تقویت تمرکز کودک، هر روز براش یک برنامه سخت و شبیه درس مدرسه بچینید. اتفاقا در این سن، خیلی از مهارتها میتونن از مسیر بازی تمرین بشن؛ کودک سرگرم میشه، اما همزمان مجبور میشه دقت کنه، انتخاب کنه، چیزی رو به خاطر بسپره یا برای رسیدن به جواب چند بار تلاش کنه.
شادوپیا یک اپلیکیشن بازی و یادگیری برای کودکان ۲ تا ۱۰ ساله است که بازیها و فعالیتهای مختلفی رو در اختیار کودک قرار میده. در بخش بازیهای آموزشی، فعالیتهایی برای تمرین مهارتهایی مثل حافظه، حل مسئله، دقت و سرعت عمل وجود داره؛ یعنی کودک قرار نیست فقط روی صفحه ضربه بزنه و سرگرم بشه، بلکه بعضی بازیها ازش میخوان فکر کنه و برای انجام درست مرحله تصمیم بگیره.
مثلا وقتی کودک باید چیزی رو به خاطر بسپره و بعد دوباره پیداش کنه، در واقع داره حافظه و توجهش رو درگیر میکنه. وقتی باید بین چند گزینه، جواب درست رو پیدا کنه، نیاز داره گزینهها رو بررسی کنه و تصمیم بگیره. یا وقتی یک مرحله رو اشتباه انجام میده و دوباره امتحان میکنه، کمکم با مفهوم تلاش دوباره و پیدا کردن راه درست روبهرو میشه.
نکته مهم برای والدین اینه که این فعالیتها در یک محیط مخصوص کودک قرار دارن، نه در کنار ویدیوها و محتواهای نامرتبطی که ممکنه در استفاده معمول از گوشی جلوی کودک ظاهر بشن. شادوپیا همچنین بدون تبلیغات طراحی شده تا کودک وسط بازی با تبلیغات نامرتبط مواجه نشه.
از طرفی، شادوپیا فقط به بازی محدود نمیشه و محتوای آموزشی و فعالیتهای دیگری هم برای کودک در نظر گرفته شده؛ بنابراین میتونه بخشی از زمان سرگرمی کودک رو به فعالیتهایی اختصاص بده که در کنار لذت بردن، ذهنش رو هم درگیر میکنن.
پس اگر قرار هست کودک هر روز مقداری از زمانش رو با گوشی یا تبلت بگذرونه، بهتره این زمان تا جای ممکن هدفمند و متناسب با سنش باشه. به جای اینکه کودک رو آزاد بذاریم هر چیزی که روی صفحه ظاهر شد ببینه، میشه بخشی از زمان استفاده از صفحه نمایش رو به بازیهایی اختصاص داد که از کودک میخوان فکر کنه، دقت کنه و مسئله حل کنه.
اگر دنبال یک راه ساده برای شروع این تمرینها هستید، میتونید شادوپیا رو امتحان کنید.
