بازی برای افزایش تمرکز کودکان ۷ ساله | اگر کودک هفت ساله تان وسط تکلیف، وسط غذا یا حتی وسط قصه خوانی مدام میپرد سراغ چیز های دیگر، احتمالاً شما هم دنبال یک راه «واقعی و عملی» برای جمع کردن حواس او هستید. ۷ سالگی دقیقاً سنی است که تمرکز باید کمکم قویتر شود؛ چون مدرسه جدیتر میشود و کودک باید یاد بگیرد بین محرکهای زیاد، روی یک کار بماند.
خبر خوب این است که در این سن، بازی بهترین ابزار تقویت تمرکز است؛ چون مغز کودک با بازی تمرین میکند، نه با فشار و تذکر. این مقاله هم دقیقاً همین کار را میکند: چند بازی افزایش تمرکز کودک را معرفی میکنیم که واقعاً اثر گذارند، و برای هر کدام میگوییم «چی را تقویت میکند» و «به درد چه تیپ کودکی میخورد».
تمرکز کودک ۷ ساله یعنی چی و چرا مهمه؟
تمرکز برای کودک ۷ ساله یعنی بتواند:
- روی یک کار بماند (توجه پایدار)
- حواسش را از چیز های بی ربط جمع کند (توجه انتخابی)
- قبل از عمل کردن مکث کند (کنترل تکانه)
- قانون و دستور را قاطی نکند (جابجایی توجه)
نشونه های تمرکز ضعیف
اگر چند مورد از این ها برایتان آشناست، احتمالاً کودک به «تمرین تمرکز» در قالب بازی نیاز دارد:
- کار را شروع میکند ولی زود رها میکند.
- قوانین بازی را فراموش میکند یا هی عوض میکند.
- وسایلش را زیاد گم میکند.
- با کوچک ترین صدا یا حرکت، حواسش پرت میشود.
- در کار های دقیق (نوشتن/رنگآمیزی) عجله میکند و خطا زیاد دارد.
تاثیر تمرکز روی یادگیری، مدرسه و رفتار کودک
تمرکز بهتر یعنی:
- تکلیف و درس با دوبارهکاری کمتر جلو میرود.
- کودک «کار را تمام میکند» و اعتمادبهنفس میگیرد.
- نوبت، قانون و گوش دادن بهتر میشود (در کلاس و جمع خانوادگی).
- غر زدن و خستگی ذهنی کمتر میشود.
اگر علاوه بر تمرکز، دنبال ایده های متنوعتر برای همین سن هستید، مقالهی بهترین بازی برای کودکان ۷ ساله مکمل خیلی خوبی است.
معرفی بازی های کاربردی برای افزایش تمرکز کودکان ۷ ساله
در ادامه ۴ دسته بازی داریم: دیجیتال هدفمند، حرکتی، فکری و رومیزی. پیشنهاد این است که از هر دسته فقط یکی را انتخاب کنید و حداقل ۲ هفته با برنامه اجرا کنید؛ اثرش خیلی بیشتر از این است که هر روز بازی را عوض کنید.
بازی های دیجیتال هدفمند
بازی دیجیتال اگر بی هدف و طولانی باشد، تمرکز را بدتر میکند؛ اما اگر کوتاه، مرحلهای و قابل مدیریت باشد، میتواند بهترین بازی برای تمرکز کودکان باشد.
شادوپیا؛ و افزایش تمرکز در کودکان
اول از همه، شادوپیا را بگویم چون دقیقاً برای همین دغدغهی والدین ساخته شده: یک بازی/اپلیکیشن ایرانیِ آموزشی برای کودک که بازی های متنوعِ دقت، حافظه، حل مسئله و هماهنگی چشم و دست را در یک فضای امن کنار هم قرار میدهد. اگر دنبال دانلود بازی برای افزایش تمرکز کودکان هفت ساله هستید شادوپیا گزینه بسیار عالی است. مزیت مهمش این است که کودک را بین بازی های پراکنده نمیچرخاند؛ یک «مسیر» میدهد و شما هم راحت تر کنترل میکنید.
از باز خوردهایی که از والدین به شادوپیا رسیده، خیلی ها گفته اند بعد از مدتی استفادهی هدفمند، کودکشان راحت تر میتواند روی کارها بماند (مثلاً تکلیف را کمتر نصفه کاره رها میکند یا بهتر به دستور گوش میدهد). اگر دنبال یک بازی برای افزایش تمرکز کودکان ۷ ساله هستید و شادوپیا را نصب نکنید، قطعا یک گزینهی ارزشمند و آماده را از دست میدهید؛ مخصوصاً وقتی زمان و انرژی کافی برای ساختن بازی های متنوع در خانه ندارید.
حالا سه مدل بازی دیجیتال که برای ۷ سالگی واقعاً جواب میدهند (در شادوپیا یا اپ های مشابهِ بدون حواسپرتی):
۱) بازی های مرحلهای «دقت و سرعت» (کوتاه و امتیازی)
- چی را تقویت میکند؟ توجه پایدار + کنترل تکانه (عجله نکند)
- مناسب چه تیپ کودکیه؟ کودک پرانرژی یا رقابتی که با ستاره/امتیاز انگیزه میگیرد
اجرای درست: تایمر ۱۰ دقیقهای بگذارید و هدف را «۳ مرحله با دقت» بگذارید، نه «فقط بردن».
۲) پازل دیجیتال (Jigsaw) با تعداد تکهی کنترل شده
این نوع پازل چند مهارت تمرکزی را هم زمان تقویت میکند. کودک باید تصویر کلی را در ذهن نگه دارد، جای هر تکه را حدس بزند، امتحان کند و در صورت اشتباه، دوباره تلاش کند. این فرآیند باعث تقویت توجه پایدار، حافظهی کاری و حل مسئله میشود؛ یعنی همان مهارتهایی که کودک برای انجام تکلیف مدرسه، خواندن سوالها و کامل کردن یک کار به آن نیاز دارد.
- چی را تقویت میکند؟ برنامهریزی + اسکن دیداری + ماندن روی کار
- مناسب چه تیپ کودکیه؟ کودک تصویری/هنری یا کودکی که از ساختن نتیجهی نهایی لذت میبرد
نکته: برای شروع ۲۰ تا ۳۰ تکه کافی است؛ سختی زیاد = فرار از بازی.
۳) «پیدا کردن تفاوتها / اشیای مخفی»
- چی را تقویت میکند؟ توجه انتخابی و دقت دیداری (دیدن جزئیات در شلوغی)
- مناسب چه تیپ کودکیه؟ کودک کنجکاو یا کودکانی که در کلاس جزئیات را جا میاندازند
ترفند: بعد از هر مرحله بپرسید «از کجا فهمیدی؟» تا تمرکز از حالت شانسی خارج شود.
بازی های حرکتی
گاهی کودک تمرکز ندارد چون بدنش آرام نیست. بازی های حرکتی قانون دار، انرژی را تخلیه میکنند و «ترمز ذهنی» را فعال میکنند.
۴) چراغ قرمز، چراغ سبز (ایست–حرکت)
برای بازی چراغ قرمز، چراغ سبز یک فضای امن انتخاب کنید و قبل از شروع، قوانین را خیلی شفاف بگویید: وقتی گفتید «چراغ سبز» کودک حرکت میکند، وقتی گفتید «چراغ قرمز» باید کاملاً بایستد و تکان نخورد. یک نفر فرمان دهنده است و پشت به کودک میایستد و به صورت نامنظم فرمانها را میگوید. اگر کودک هنگام «قرمز» حرکت کرد، فقط یک قدم به عقب برمیگردد و بازی ادامه پیدا میکند. بهتر است بازی ۵ تا ۱۰ دقیقه طول بکشد و قبل از تکلیف یا وقتی کودک انرژی زیادی دارد اجرا شود تا هم انرژیاش تخلیه شود و هم مهارت توقف و تمرکز او تقویت شود.
- چی را تقویت میکند؟ کنترل تکانه + توجه شنیداری
- مناسب چه تیپ کودکیه؟ کودک پرجنبوجوش یا کودک عجول
نسخه بهتر: سه دستور بدهید: سبز=بدو، زرد=آهسته، قرمز=وایستا.
۵) «آقای فرمانده میگه…» (Simon Says)
در بازی «آقای فرمانده میگه…» یک نفر فرمانده میشود و بقیه بازیکن ها هستند؛ قانون اصلی این است که کودک فقط زمانی باید دستور را اجرا کند که جمله با «آقای فرمانده میگه…» شروع شود. مثلاً اگر فرمانده گفت «آقای فرمانده میگه دست بزن»، کودک باید انجام بدهد، اما اگر گفت «بپر» بدون گفتن آن عبارت، کودک نباید حرکتی کند. فرمانها را ساده و کوتاه شروع کنید و کمکم متنوعتر کنید (حرکت، صدا، حالت بدن). اگر کودک اشتباه کرد، از بازی حذف نشود؛ فقط یک نوبت اجرا نکند و دوباره وارد بازی شود.
- چی را تقویت میکند؟ توجه انتخابی (فقط وقتی گفت «میگه») + حافظهی کاری
- مناسب چه تیپ کودکیه؟ کودک اجتماعی یا کودکی که قوانین را قاطی میکند
نکته: بعد از چند دور، نقش فرمانده را به کودک بدهید تا انگیزهاش بالا برود.
۶) مسیر مانع خانگی با دستور چندمرحلهای
برای مسیر مانع خانگی با دستور چند مرحلهای چند وسیلهی ساده مثل بالش، صندلی، طناب یا حلقه روی زمین بچینید و یک مسیر کوتاه درست کنید، بعد قبل از شروع بازی یک دستور کامل و پشتسرهم بدهید؛ مثلاً «از زیر میز رد شو، روی بالش بپر، توپ را داخل سبد بنداز و برگرد». کودک باید مسیر را فقط با همان یکبار شنیدن اجرا کند و وسط کار شما دستور را تکرار نکنید. اگر مرحله ای را فراموش کرد، اجازه بدهید خودش بپرسد یا دوباره تلاش کند.
مثلاً: «از زیر میز رد شو، سه بار بپر، توپ را داخل سبد بنداز، برگرد».
- چی را تقویت میکند؟ دنبال کردن مراحل + برنامهریزی
- مناسب چه تیپ کودکیه؟ کودک اهل حرکت یا کودکی که دستور چندمرحلهای را نصفه انجام میدهد
قانون طلایی: دستور را یک بار بگویید؛ اگر فراموش کرد، خودش سؤال کند.
بازی های فکری
این ها تمرکز «آرام و عمیق» میسازند و برای کودکانی که زود از کار فرار میکنند، عالیاند.
۷) پازل واقعی ۵۰ تا ۱۰۰ تکه
برای پازل واقعی ۵۰ تا ۱۰۰ تکه—که یکی از بهترین بازی ها برای افزایش تمرکز کودکان ۷ ساله است—ابتدا باید بدانید چطور بازی کنید: پازل را روی یک میز یا سطح صاف پهن کنید، قطعات لبهها را جدا کنید و سپس با نگاه به تصویر روی بسته یا الگو، تکهها را کنار هم بگذارید تا تصویر کامل شود. این فرآیند باعث میشود کودک توجه پایدار، اسکن دیداری، صبر و برنامهریزی را تمرین کند بدون اینکه حس کند «فقط یک بازی ساده» انجام میدهد.
اگر دوست دارید یکی از این پازل ها را تهیه کنید، میتوانید از چند فروشگاه اینترنتی مناسب در ایران خرید کنید: سایت Puzzle Iran که انواع پازل را عرضه میکند و برای خرید پازل های مختلف از جمله مدلهای مناسب کودکان گزینهی تخصصی است.
- چی را تقویت میکند؟ توجه پایدار + صبر و تحمل خطا
- مناسب چه تیپ کودکیه؟ کودک دقیق، یا کودکانی که کار نیمهتمام زیاد دارند
کمک والد: پازل را روی مقوا/سینی نگه دارید تا هر بار از صفر شروع نشود.
۸) ساخت الگو با لگو یا مکعب (کپی از روی مدل)
- چی را تقویت میکند؟ توجه دیداری + حافظهی کاری (نگاه کند، بسازد، مقایسه کند)
- مناسب چه تیپ کودکیه؟ کودک سازنده و خلاق، یا کودکانی که با دست بهتر تمرکز میکنند
پیشرفت مرحلهای: اول کپی ساده، بعد کپی با محدودیت رنگ، بعد کپی با زمان.
۹) ماز و نقطه به نقطه (کوتاه اما منظم)
ماز یک بازی کاغذی یا تصویری است که در آن کودک باید از یک نقطهی شروع مشخص، مسیر درست را پیدا کند و به نقطهی پایان برسد، بدون اینکه وارد بنبستها یا مسیرهای اشتباه شود. برای انجام بازی، یک برگهی ماز ساده جلوی کودک بگذارید و از او بخواهید با مداد، مسیر را آرام و مرحلهبهمرحله دنبال کند. تأکید کنید که قبل از حرکت کردن کمی نگاه کند و مسیر را با چشم بررسی کند، نه اینکه سریع خط بکشد. اگر وارد مسیر اشتباه شد، اجازه بدهید خودش برگردد و اصلاح کند.
- چی را تقویت میکند؟ تمرکز پایدار + هماهنگی چشم و دست (کمک به نوشتن)
- مناسب چه تیپ کودکیه؟ کودکانی که عجله میکنند یا از کارهای «کامل شدنی» لذت میبرند
زمان پیشنهادی: ۵ تا ۸ دقیقه، ولی ترجیحاً هر روز.
بازی های رومیزی
بازی رومیزی برای ۷ سالگی عالی است چون کودک باید هم قانون را نگه دارد، هم نوبت را رعایت کند، هم حواسش را جمع کند.
۱۰) دابل/اسپاتایت (Dobble / Spot It)
دابل یا اسپاتایت یک بازی کارتی سرعتی است که روی هر کارت چند تصویر کوچک وجود دارد و بین هر دو کارت فقط یک تصویر مشترک هست. برای بازی، کارتها را پخش میکنید و یک کارت در وسط میگذارید؛ بازیکنان باید با دقت و سرعت، تصویر مشترک بین کارت خودشان و کارت وسط را پیدا کنند و نامش را بگویند. هر کسی زودتر تصویر درست را تشخیص دهد، کارت را برمیدارد یا کارت خود را کنار میگذارد (بسته به مدل بازی).
- چی را تقویت میکند؟ توجه انتخابی + اسکن سریع جزئیات
- مناسب چه تیپ کودکیه؟ کودک پرانرژی و رقابتی یا کودک حواسپرت
مزیت: بازی کوتاه است و در ۵ دقیقه هم تمرین تمرکز میدهد.
۱۱) جنگا (Jenga)
جنگا یک بازی تعادلی است که در آن بلوک های چوبی بهصورت یک برج روی هم چیده میشوند. برای بازی، هر بازیکن در نوبت خودش باید با تمرکز و بدون عجله، یکی از بلوک ها را از بدنهی برج بیرون بکشد و آن را بالای برج بگذارد، طوری که برج نریزد. کودک باید قبل از حرکت، چند ثانیه برج را نگاه کند و بلوکی را انتخاب کند که کمترین تأثیر را روی تعادل دارد. اگر برج فرو ریخت، بازی متوقف میشود و دوباره از نو چیده میشود. این بازی بهتر است آرام و بدون هیجاندادن اجرا شود تا کودک یاد بگیرد صبر کند، حرکاتش را کنترل کند و با تمرکز کامل تصمیم بگیرد.
- چی را تقویت میکند؟ توجه پایدار + کنترل تکانه (عجله = سقوط!)
- مناسب چه تیپ کودکیه؟ کودکانی که نیاز به آرامسازی و کنترل هیجان دارند
۱۲) حافظه کارتها (Memory Matching)
- چی را تقویت میکند؟ حافظه دیداری + توجه به مکانها
- مناسب چه تیپ کودکیه؟ کودکانی که جزئیات دیداری را جا میاندازند یا وسایلشان را گم میکنند
برای آشنایی با دسته بندی کامل تر بازی ها مقالهی لیست انواع بازی برای کودکان دقیقاً مکمل همین راهنماست.
مقایسه کوتاه بازی های فیزیکی و دیجیتال برای تمرکز کودک
هیچ کدام «بهترِ مطلق» نیستند؛ ترکیب درست نتیجه میدهد.
| نوع بازی | مزیت برای تمرکز | محدودیتها | بهترین حالت استفاده |
|---|---|---|---|
| دیجیتال هدفمند (مثل شادوپیا) | مرحله ای بودن، بازخورد فوری، تنوع کنترل شده | اگر بی زمان بندی باشد، میتواند حواس پرتی ایجاد کند | ۱۰–۱۵ دقیقه با تایمر، بعدش فعالیت بدنی |
| حرکتی/فیزیکی | تخلیه انرژی، افزایش خودکنترلی در دنیای واقعی | نیاز به فضا/همراهی والد | ۱۵–۳۰ دقیقه قبل از تکلیف یا بعد مدرسه |
| فکری/رومیزی | تمرکز عمیق، رعایت نوبت و قانون | برای کودک خیلی پرانرژی ممکن است در شروع سخت باشد | ۱۵–۲۵ دقیقه، چند بار در هفته |
تاکید روی تعادل: اگر یک روز بازی دیجیتال داشتید، حتماً همان روز یک بازی حرکتی کوتاه هم بگذارید.
نکات طلایی برای والدین
چطور بازی مناسب تمرکز انتخاب کنند؟
یک سؤال ساده بپرسید: مشکل اصلی کودک کدام است؟
- «شروع میکند و ول میکند» → پازل، ماز، حافظه کارت ها
- «قانون رعایت نمیکند/میپرد وسط حرف» → چراغ قرمز/سبز، آقای فرمانده، جنگا
- «جزئیات را جا میاندازد» → پیدا کردن تفاوتها، دابل، حافظه
و همیشه سطح بازی را طوری بگیرید که کودک کمی چالش داشته باشد، اما له نشود.
چک لیست ۶۰ ثانیهای قبل از شروع بازی
قبل از اینکه بازی را شروع کنید، همین چند کار ساده را انجام دهید تا بازی واقعاً تبدیل به تمرین تمرکز شود:
- محیط را کم تحریک کنید: تلویزیون خاموش، اعلان گوشیها سایلنت.
- هدف بازی را یک جملهای بگویید: «امروز میخوایم ۵ دقیقه فقط قوانین رو رعایت کنیم.»
- زمان را مشخص کنید: تایمر بگذارید تا کودک بداند پایان دارد.
- بعد از بازی یک جمع بندی کوتاه کنید: «کجا خوب حواست جمع بود؟ کجا پرت شد؟» (بدون سرزنش)
چقدر زمان بازی مناسب است؟
- دیجیتال هدفمند: ۱۰–۱۵ دقیقه در هر نوبت (۱ یا ۲ بار در روز)
- حرکتی: ۱۵–۳۰ دقیقه
- فکری/رومیزی: ۱۵–۲۵ دقیقه
قانون کاربردی: وقتی هنوز «کمی ذوق دارد»، بازی را تمام کنید تا مشتاق تکرار بماند.
اشتباهات رایج والدین
- بازی خیلی سخت انتخاب میکنند و کودک را در حس شکست تنها میگذارند.
- وسط بازی مدام راهنمایی میکنند (کودک فرصت تمرین توجه را از دست میدهد).
- محیط شلوغ است: تلویزیون روشن، گوشی دست والد… و بعد توقع تمرکز داریم!
- بازی را تبدیل به تنبیه/باجگیری میکنند.
جمع بندی
برای تقویت تمرکز، دنبال «بازیهای زیاد» نباشید؛ دنبال چند بازی درست + تکرار منظم باشید.
اگر از همین امروز یکی از بازیهای بالا را انتخاب کنید و فقط ۱۰ تا ۱۵ دقیقه هدفمند انجامش دهید، بعد از چند هفته اثرش را در تکلیف، گوش دادن و حتی مدیریت هیجان میبینید.
و اگر میخواهید یک گزینهی آماده داشته باشید که هم امن باشد و هم دقیقاً برای همین مهارت ها طراحی شده باشد، شادوپیا را از دست ندهید؛ گاهی نصب نکردن یک ابزار خوب یعنی ماهها آزمونوخطا با بازی های پراکنده و بی هدف.
