بازی برای مسئولیت پذیری کودک

بازی برای مسئولیت پذیری کودک؟ در این مقاله منظورمان «مسئولیت‌ پذیری کودک» یعنی توانایی کودک برای پذیرفتن، انجام دادن و پیگیریِ کارهایی که برعهده‌اش گذاشته شده است. کلماتی مثل «مسئول بودن»، «پاسخگو بودن»، «انجام وظیفه» هم مترادف‌ هایی هستند که میشود استفاده کرد اگر میخواهید فرزندتان مهارت «پذیرش مسئولیت» را در سنین مهد کودک یا دبستان تقویت کند، بازی‌ های آموزشی میتوانند ابزار بسیار مؤثری باشند.

چرا بازی؟

• بازی‌ ها درگیر کننده‌اند و کودک آگاهانه یا ناخودآگاه بیشتر تجربه میکند تا فقط بشنود «باید». پژوهش‌ها نشان داده‌اند که یادگیری بازی‌ محور در اوایل کودکی میتواند مهارت‌ هایی مثل خود تنظیمی، تصمیم‌ گیری و مشارکت را ارتقا دهد.
• وقتی کودک بازی میکند، احتمال دارد نکته‌ی مسئولیت‌پذیری را بهتر بسازد چون در فضایی امن خطا می‌کند، تجربه میکند، و نتیجه را میبیند.
• بازی‌ ها امکان دارند به شکل گروهی یا خانواده اجرا شوند که خود موجب ارتباط بیشتر پدر و مادر و کودک میشود.

چه نکاتی پیش از شروع لازم است؟

۱. محیط امن و مثبت: بازی را با تأکید بر «آموختن» نه «خطا نکردن» شروع کنید.
۲. توضیح واضح وظیفه / مسئولیت: کودک بفهمد چه کاری از او خواسته می‌شود، چرا و تا چه زمانی.
۳. سطح متناسب با سن: کودکان کوچک‌ تر مسئولیت‌ های ساده‌ تر بگیرند، دبستانی‌ ها می‌توانند پیچیده‌ تر. مقاله‌ ها پیشنهاد میدهند کارهایی مثل «ترتیب دادن اسباب‌بازی‌ها» یا «کمک به حیوان خانگی» برای سنین کم مناسب‌اند.
۴. بازخورد و تشویق: وقتی کودک وظیفه‌اش را انجام داد، بگویید «خیلی خوب، تو مسئولیتت رو انجام دادی» تا حس موفقیت بگیرد.
۵. فراگیری مداوم: مسئولیت‌ پذیری مهارتی است که با تکرار و تمرین شکل میگیرد، نه یک قدمِ یک‌ باره.

پنج بازی ساده برای تقویت مسئولیت‌ پذیری کودک

در ادامه پنج بازی ساده که میتوانید در منزل یا فضای بازی اجرا کنید:

۱. بازی پستچی مسئول

بازی پستچی مسئول یکی از بهتری بازی برای مسئولیت پذیری کودک است در این بازی کودک نقش پستچی را دارد. چند کارت آماده کنید و روی هر کدام وظیفه‌ای بنویسید؛ مثلاً:

• آب دادن به گیاه‌ها
• جمع‌کردن اسباب‌بازی‌ها
• کمک به چیدن سفره

کودک یک کارت را انتخاب می‌کند و وظیفه‌اش را انجام می‌دهد. در پایان، با هم گفت‌وگو کنید: «چه کاری انجام دادی؟»، «چه حسی داشتی؟»، «چرا خوب شد؟» این بازی حس اختیار، پاسخ‌گویی و مسئولیت را در کودک تقویت می‌کند.

۲. چارت کارهای روزمره

یک جدول ساده روی کاغذ یا تخته بکشید و بخش‌های «صبح»، «بعدازظهر» و «شب» را مشخص کنید. در هر بخش، کارهایی بنویسید که کودک باید انجام دهد، مثل:

• مسواک زدن
• دوش گرفتن
• مرتب کردن لباس‌ها

هر بار که کارش را انجام داد، می‌تواند کنار آن علامت تیک بزند یا برچسب بگذارد.
در پایان هفته با هم مرور کنید. این روش به کودک نشان می‌دهد مسئولیت یعنی انجام دادن کارهای واقعی، نه فقط شنیدن دستورها.

۳. بازی «تو مسئول هستی»

هر روز یکی از کارهای خانه را به عنوان مسئولیت به کودک بسپارید؛ مثلاً :«امروز تو مسئول مرتب کردن میز هستی.» اجازه دهید خودش تصمیم بگیرد از کجا شروع کند و چطور انجام دهد. بعد از اتمام، با او صحبت کنید: «چه چیزی سخت بود؟»، «دفعه بعد چه کاری بهتر می‌کنی؟». کودک در این بازی یاد می‌گیرد مسئولیت یعنی تصمیم‌گرفتن، انجام دادن و پیگیری نتیجه.

۴. بازی دیجیتال (شادوپیا)

در دنیای امروز، بازی‌ های آموزشی دیجیتال هم نقش مهمی در یادگیری دارند. یکی از گزینه‌ های مناسب برای این هدف، اپلیکیشن-بازی شادوپیا است. در شادوپیا، کودک در محیطی شاد و رنگارنگ مهارت‌ هایی مثل هوش، خلاقیت، مهارت‌ های زندگی و هنر را می‌آموزد.

ویژگی جالب آن، پنل مخصوص والدین است که در آن میتوانید مسیر رشد کودک را انتخاب و پیشرفت او را پیگیری کنید. این کار باعث میشود کودک یاد بگیرد که خودش هم در رشد و یادگیری‌ اش مسئول است. این بازی یکی از بهترین بازی های برتر در جشنواره فجر شناخته شده❤️

🔗دانلود بازی از کافه بازار

۵. بازی نقش‌آفرینی «موقعیت مسئولانه»

یک موقعیت فرضی بسازید و از کودک بخواهید نقش مسئول را بازی کند. مثلاً :«تو امروز مسئول پذیرایی از مهمان‌ها هستی. چه کار میکنی؟»
یا«تو باید وسایل نقاشی را برای کلاس آماده کنی.» در حین بازی، او تصمیم می‌گیرد چه کاری انجام دهد و بعد درباره‌اش صحبت کنید :«چرا این تصمیم را گرفتی؟»، «چه احساسی داشتی؟»، «دفعه بعد چه تغییری می‌دهی؟». این نوع بازی‌ها مهارت تصمیم‌گیری، برنامه‌ ریزی و مسئول بودن را در کودک تقویت میکند.

چگونه پیگیری کنیم؟

والدین الگوی مسئولیت‌پذیری باشند: وقتی شما مسئولیتی را قبول می‌کنید و انجام می‌دهید، کودک آن را می‌بیند و با آن آشنا می‌شود. در پایان هر هفته با کودک کوتاه گفت‌وگویی داشته باشید: «تو این هفته چه کار مسئولانه کردی؟ چه چیزی سخت بود؟ دوست داری دفعه بعد چه کار کنی؟». بچه را تشویق کنید مسئولیت‌هایی را انتخاب کند که خودش دوست دارد یا حداقل نظر دارد. این خودش حس مالکیت ایجاد می‌کند. اگر کاری به‌درستی انجام نشد، به جای سرزنش، بگویید: «خوب، بیایید با هم ببینیم چه چیزی مانع شد؟ دفعه بعد چطور بهتر می‌کنیم؟»

سوالات متداول

نتیجه‌ گیری

مسئولیت‌پذیری کودک یک مهارت مهم برای زندگی است و بازی‌ها ابزار بسیار مؤثری برای تقویت آن‌اند. با انتخاب بازی‌های مناسب، توضیح واضح وظایف، پیگیری والدین و همراهی بازی‌ های آموزشی مثل شادوپیا، می‌توان مسیر رشد بچه‌ها را به سمت فردی مسئول‌ تر و فعال‌ تر هدایت کرد. از همان سنین اولیه شروع کنید، چون شکل دادن به عادت‌ها زودتر تأثیر میگذارد.

منبع :

PMC+1 | Very Special Tales+1 | TCEA TechNotes Blog+1 | Key Point Academy Aventura+1